Platform voor de tuin- en groenprofessional
In deze bijdrage blikt Anne Seghers over de grens. In Nederland ligt momenteel de Nota Ruimte ter inzage. Dit zette in Nederland het debat over nationale sturing in ruimtelijke ordening opnieuw op scherp. Maar welke lessen zijn er aan de andere kant van de grens te trekken? En welke vragen roept dat op over de manier waarop in België met ruimte wordt omgegaan?
De Nederlandse Nota Ruimte zorgde de voorbije maanden voor flink wat debat over de rol van het Rijk in de ruimtelijke ordening. Maar ook in België klinkt al langer de vraag naar meer samenhang en richting in het ruimtelijk beleid. De uitdagingen zijn immers vergelijkbaar: hoe kunnen we water, landbouw, energie, economie en wonen met elkaar verzoenen binnen een beperkt en kwetsbaar gebied?
Na decennia van stilzwijgend toekijken, lijkt het Rijk in Nederland met het uitbrengen van de Nota Ruimte de regie weer op te pakken. Een nadere blik op dit document leert dat hier nog best wat op af te dingen valt. Zo is de centrale, sturende rol van het water- en bodemsysteem afgezwakt. Tegelijkertijd stelt de Nota een aantal stevige principes voor, zoals de keuzes om ‘niet te investeren in nieuwe technische maatregelen om water te brengen naar gebieden waar dat op termijn niet houdbaar is’. Dit heeft een grote doorwerking in wat er aan teelten, economische functies en ruimtelijke inrichting mogelijk is. Maar de opgave om hieraan invulling en uitvoering te geven, legt het Rijk volledig neer bij de lagere overheden en de individuele ondernemers.
Daarmee wordt een systeemvraagstuk opgeknipt in losse stukjes waar iedereen op eigen inzicht mee aan de slag moet. Is het niet juist de bedoeling dat een systeemopgave daadwerkelijk als systeemopgave wordt aangepakt, ook in de uitvoering? Is dit iets waar België ook mee worstelt? In hoeverre sturen bodem en water werkelijk het ruimtelijk beleid, en wat betekent dit voor toekomstige keuzes?
We zeggen vaak dat water een leidraad moet zijn in ruimtelijke beslissingen – maar hoe geven we daar écht invulling aan? En vooral: wie neemt de verantwoordelijkheid om dat systeemdenken te bewaken? Zonder heldere prioriteiten dreigt elke overheid of actor zijn eigen interpretatie te volgen.
Ook geeft de Nota nog onvoldoende scherpte in de afweging tussen de verschillende ruimteclaims. Maar wie hakt nou de knoop door? Wat gebeurt er op plekken waar meerdere opgaven en keuzes elkaar overlappen? Dit zien we ook in België. Ruimtelijke claims botsen: energie, woningbouw, landbouw, natuurherstel, infrastructuur. Hoe worden dan afwegingen gemaakt tussen die verschillende belangen?
Bestaat er een formeel kader dat bepaalt wat eerst komt of wat zwaarder weegt? En wie beslist uiteindelijk? De verdeling van bevoegdheden tussen gewest, provincies en gemeenten lijkt het moeilijk te maken om tot een eenduidige koers te komen.
Wat in Nederland de verschuiving is van ‘backing the winners’ naar ‘elke regio telt’, zou in België neerkomen op een sterker evenwicht tussen de centrumsteden en deperifere regio’s. De Vlaamse Ruit blijft dominant, terwijl de krimpgebieden in Limburg, Westhoek en delen van Henegouwen moeilijk aansluiting vinden bij het economisch beleid. Nationale opgaven zoals energieproductie of logistieke zones zouden net als in Nederland als vliegwiel kunnen dienen – op voorwaarde dat eerst wordt geïnvesteerd in de leefkwaliteit, voorzieningen en bereikbaarheid van die regio’s. Laat de kosten maar voor de baat uitgaan bij het werken aan de regio’s.
Anne Seghers
ruimtelijk strateeg / stedenbouwkundige / directielid RUIMTEVOLK
