Platform voor de tuin- en groenprofessional
Zwemmen in open water, zwemmen in de natuur … het klinkt idyllisch maar zal de volgende jaren heel waarschijnlijk risicovol blijven en op veel plaatsen zelfs te gevaarlijk. Een pleidooi voor zwemmen in je eigen zwemvijver.
De voorbije zomer was lang en extreem warm. Hittegolven volgenden elkaar op. Dat betekent een negatieve impact op onze gezondheid. Afkoeling, zoals een douche of duik, helpt en is een van de officiële adviezen om de lichaamstemperatuur tijdens warme dagen te reguleren. De politiek reageerde. De rode draad is dat toegang tot verkoeling via publiek zwemwater, schaduw of bomen niet langer als een recreatieve "luxe" wordt gezien, maar door diverse partijen wordt geherdefinieerd als een cruciaal onderdeel van de publieke volksgezondheid en een kerntaak van de overheid. De wet wordt in Vlaanderen zelfs aangepast zodat vanaf 1 juni 2027 zwemmen in open water overal toegelaten zal zijn, tenzij het expliciet verboden is.
Omdat er op de nieuwe locaties geen redders of toezichthouders komen, ligt de verantwoordelijkheid volledig bij de zwemmer. Zwemmen in de natuur is statistisch gezien risicovol, zeker bij de leeftijdscategorie tussen tien en twintig jaar. Dat heeft vooral te maken met onzichtbare gevaren en onvoorspelbaarheid. Eventjes in de vrije natuur in het water duiken, het klinkt leuk maar is vaak levensgevaarlijk door onverwachte temperatuurverschillen, onderstroming, lage zichtbaarheid, plotselinge dieptes en warrige waterplanten. Daar bovenop komen vaak scheepvaart, verontreiniging en de aanwezigheid van blauwalgen. Momenteel is maar de helft van de grote Vlaamse waterlopen schoon genoeg om in te zwemmen.
Er klinkt ook bezorgdheid dat de gemiddelde zwemvaardigheid van de Vlaamse jeugd achteruitgaat, wat risico's op onbewaakte plekken nog vergroot. Zwemmen in open water is veel complexer dan baantjes trekken in een zwembad. Als je in de problemen komt, sta je niet meteen weer aan de kant. Grotere afstanden, stroming en waterplanten maken dat je een goede zwemmer moet zijn en je zwemt best nooit alleen in de natuur. Zwemmen in de natuur is een andere discipline dan zwemmen in een zwembad. In de Scandinavische landen zijn zowel lange afstanden zwemmen als zwemmen in open water en overlevingstechnieken in de natuur een verplicht onderdeel van het schoolcurriculum.
In onze tuinen liggen heel veel privézwembaden en zwemvijvers. Ook hier gebeuren soms ongevallen. Hier zit het gevaar vaak in een onbewaakt moment waarbij een peuter geruisloos in het water valt. Bij de oudere leeftijdscategorieën zien we erg weinig problemen in private zwemgelegenheden. Om een zwembad of private zwemvijver veilig te maken voor peuters, is een combinatie van omheiding en scherp toezicht nodig. Een degelijke omheining van 120 centimeter hoog en een poortje dat zichzelf toe klikt en niet kan geopend worden door een peuter is zeker geen overbodige luxe.
Goed leren zwemmen en leren omgaan met het element water zijn belangrijk. Met een eigen zwembad in de tuin lukt dit zeker. Een privézwembad heeft helder water, een vlakke vaak zichtbare bodem en er is geen noemenswaardige stroming. Een zwemvijver lijkt al wat meer op zwemmen in de natuur in zoet water. Heel vaak is de kleur van de waterdichting donker, wat het zicht op de diepte beperkt. De planten in de vijver en rondom zorgen ervoor dat de kinderen meer in contact komen met de natuur en ervan leren. Keerzijde is dat deze waterplanten soms zorgen voor paniek. Door wild te trappelen, wikkelen de planten zich juist strakker om het lichaam, wat kan leiden tot uitputting en verdrinking. De juiste reactie is kalm blijven. Draai op je rug en gebruik rustige, peddelende bewegingen met je handen om jezelf horizontaal uit de planten te manoeuvreren.
De zwemvijver won de laatste jaren al fors marktaandeel ten opzichte van het klassieke chloorzwembad vanwege de ecologische voordelen, de lagere energiekosten en de natuurlijke aanwezigheid in de tuin gedurende de wintermaanden. Nu komt daar het argument beter leren zwemmen in natuurlijk(er) water bij. De operationele kosten van een zwemvijver zijn laag. De circulatiepomp hoeft weinig kracht te leveren en verbruikt minimaal stroom. De natuur houdt het gezond waardoor het niet vervangen moet worden. Warmtepompen worden minder vaak gebruikt want verwarmen boven 26 graden Celcius verstoort de biologie. Het onderhoud van de zwemvijver is vooral seizoensgebonden tuinwerk: in het najaar of voorjaar de moerasplanten snoeien en een paar keer per jaar de bodem stofzuigen. De natuur doet de rest van het werk. En in de winter hoef je niets te doen. De vijver blijft een mooi, natuurlijk onderdeel van de tuin. De pomp blijft op een laag pitje draaien, meestal op ongeveer 40 procent van het zomerdebiet. Dat scheelt weer op de al lage energiekost.
