Platform voor de tuin- en groenprofessional
Ondanks goede wil, campagnes, investeringen, onderzoeken, opleidingen … blijven er nog veel kansen onbenut om de lokale biodiversiteit te laten herstellen van de extreme klappen die ze nog altijd te verduren krijgt. De Europese natuurherstelverordening stelt dat er geen nettoverlies aan stedelijk groen mag komen en dat er (vanaf 2030) een verplichte toename van boomkroonbedekking komt in steden. Aangezien Vlaanderen voor ongeveer 80 procent verstedelijkt gebied is en er, naast de openbare besturen, heel wat andere actoren hieraan kunnen bijdragen, lijkt me dit hét momentum om met zijn allen de lat ineens zeer hoog te leggen.
We laten hier eerst ecosysteemdiensten en andere antropocentrische benaderingen even buiten beeld. We focussen ons op onze immense verantwoordelijkheid om de natuur nu opnieuw de best mogelijke kansen te geven.
Tegenwoordig is er nogal wat aandacht voor natuuramnesie. Blijkbaar heeft de laatste eeuw elke generatie telkens een verarmd referentiebeeld van ‘de natuur’ ten opzichte van de vorige. Wat we dus nu als ‘natuur’ beschouwen, zou schokkend verarmd zijn voor onze voorouders. Simpelweg herstellen wat er recent is verloren, is dus ridicuul.
Hoe belangrijk natuurreservaten ook zijn, ze zullen nooit volstaan. Ook algemene soorten gaan massaal achteruit, enkele opvallende successen ten spijt. Iedereen die iets betekent in de open ruimte (steden, gemeenten en andere overheden, ontwerpers en aannemers, terreineigenaars en -ontwikkelaars, beheerders van bedrijfs- en sportinfrastructuur …) kan er werk van maken. Schaar je mee achter de visie van de herstelverordening, scherp ze nog aan, baseer hierop een stevig beleid, zorg dat de hoge urgentie voor alle betrokkenen duidelijk is en voorzie de nodige middelen zoals competenties, tijd en financiering. Ga samenwerkingen aan met regionale landschappen en lokale en landelijke organisaties. Zoek sterke partners, ze zijn er.
Soms zijn er interessante discussies, zoals ‘inzaaien of niet’ en ‘aanplanten of spontane ontwikkeling’. Maar soms is de lokale zaadbank zo arm dat er helaas geen betere pistes zijn dan plantensoorten opnieuw in te brengen. Zijn er lokale waardevolle donorplekken? Ok. Anders zaai je gewoon een kwaliteitsvol regionaal mengsel in. Blijf dus niet te lang hangen in ‘wel of niet’. Het gaat om onderbouwde keuzes maken en we moeten vooruit.
Een natuurinclusief ontwerp (animal based design) moet gevolgd worden door een doordachte uitvoering en een doordacht beheer. Op het vlak van ecologisch beheer zijn er al kwalitatieve initiatieven: bermbeheerplannen, variatie in maaimethodes en een gefaseerde aanpak. Dankzij monitoring kunnen de evoluties ook gedocumenteerd worden. Dit wordt nu verplicht voor openbare besturen, wat een goede zaak is. De competenties die hiermee worden opgedaan, helpen dan weer om steeds betere keuzes te maken. Ook op privédomeinen is deze aanpak aangewezen.
Waar natuurlijke plekken voor holenbroeders, vleermuissoorten en andere nog ontbreken, zullen die moeten worden voorzien. Besturen werken hier al aan, bij groenaannemers rijpen de geesten nog. Alvast een warme oproep: is de plek geschikt voor bepaalde doelsoorten, overweeg dan om faunavoorzieningen aan te brengen.
Tot slot nemen we er even de ecosysteemdiensten bij. De Europese verordening stelt dat natuurkwaliteit gekoppeld moet worden aan maatschappelijke functies. Een herstelde natuur is belangrijk op zich én draagt bij tot klimaatadaptatie en -mitigatie, een betere lucht- en waterkwaliteit, een gezonde bodem, een veiliger voedselsysteem, een betere gezondheid en sociale cohesie. Wie beweert dat dit geen urgentie in zich draagt, had zich de tijd om dit te lezen kunnen besparen.
Leestips: naast de klassieker ‘Naar meer natuur in tuin, park en landschap’ van Ger Londo zijn de recente publicaties ‘Iedere straat verdient natuur’ van Karin Albers en, voor steden en gemeenten, ‘Openbaar groen’ van Peter Bulsing aanraders.
Kris van Ingelghem
Biodiversiteitsadviseur Ecoflora
